Bir sitenin consent oranı genellikle ziyaretçilerin o siteden bağımsız tutumu olarak yorumlanıyor. Bu yorum ziyaretçilerin bir kısmı için geçerli. Kalanların kararını ise banner’ın reddetmeyi ne kadar kolay ya da zor sunduğu belirliyor. Aynı kullanıcı kitlesinde reddet butonu banner’ın ilk ekranından kaldırıldığında ret oranı %17’den %4’e düşüyor.1 Başka bir çalışmada tek tıkla reddetmek mümkün olduğunda kullanıcıların %60’ından fazlası rıza vermiyor.2 Benchmark’lar arasındaki farkın bir bölümü de banner’ı görüp hiç dokunmayanların hesaba katılıp katılmamasından kaynaklanıyor.
Bu yazı çerez banner’ları üzerine üç yazılık bir serinin ilki. Tercihin nasıl oluştuğunu ve banner tasarımının bu tercihi nasıl yönlendirdiğini araştırmalar üzerinden ele alıyor. Türkiye’deki e-ticaret sitelerinin banner’larını ve banner’da yapılan seçimin veri akışına yansıyıp yansımadığını serinin sonraki iki yazısı inceleyecek.
Aynı Oran, Üç Farklı Hesaplama
Consent oranı karşılaştırmalarının çoğu daha baştan farklı şeyleri karşılaştırıyor. CMP’ler (Consent Management Platform) ve araştırmalar üç ayrı metrik kullanıyor ve hangisinin kullanıldığı her zaman belirtilmiyor.
| Metrik | Hesaplama | Banner’ı görüp karar vermeyenler |
|---|---|---|
| Consent rate | kabul / (kabul + ret) | Hesaba katılmıyor |
| Opt-in rate | kabul / gösterilen banner | Hesaba katılıyor |
| No-choice rate | etkileşimsiz gösterim / gösterilen banner | Oranın kendisi bu grup |
Didomi’nin metrik sözlüğü bu ayrımı açıkça yapıyor: consent rate “percentage of opt-ins among all recorded choices (opt-ins + opt-outs)”, opt-in rate ise “percentage of users who consented to data collection across all banners displayed”.3 Didomi’nin 2025 verisinde Batı Avrupa için consent rate %75.1, opt-in rate %55.7. Aradaki yaklaşık 20 puanlık farkı banner’ı görüp hiçbir şey yapmayanlar oluşturuyor.4
Bu farkın etkisi tek bir çalışmada bile görülebiliyor. Utz ve arkadaşlarının 80 binden fazla gerçek ziyaretçiyle yaptığı saha deneyinde, kutuları önceden işaretli banner’lar mobil kullanıcıların yaklaşık %30’unu, masaüstü kullanıcıların %10’unu “tümünü kabul et”e yönlendiriyor. Aynı koşulda banner’la etkileşen 1.380 kişinin %83.55’i kabul ediyor.5 İki sayı da doğru. Biri tüm ziyaretçiyi, diğeri yalnızca karar vereni ifade ediyor.
Bir consent oranına dayanarak karar vermeden önce şu dört sorunun cevabı belli olmalı:
- Oran karar verenlere mi, gösterilen banner’lara mı, yoksa tekil ziyaretçilere mi bölünüyor?
- Banner aynı oturumda her sayfada yeniden gösteriliyorsa gösterim kaç kez sayılıyor?
- “Kabul” yalnızca “tümünü kabul et” mi, yoksa kısmi kabul de dahil mi? “Ret” de tam bir ret değil: ziyaretçi reddettikten sonra da zorunlu çerezler çalışmaya devam ediyor. Bazı banner’larda “Reddet” yerine “Yalnızca gerekli” ya da “Zorunlu olanlar” gibi butonlar yer alıyor.
- Oran yalnızca o gün verilen kararlardan mı hesaplanıyor? Tercihi daha önceki bir ziyaretten kayıtlı olan ziyaretçiler banner’ı yeniden görmüyor. Bu yüzden ne gösterimlerde ne de kararlarda yer alıyorlar. Günlük oran o gün karar verenleri gösteriyor, sitedeki ziyaretçilerin toplam rıza durumunu değil.
Hangi Consent Oranı Normal
“Normal” oran sorusu, hangi kaynağın neyi ölçtüğü netlik kazanmadan cevaplanamıyor. Elimdeki kaynaklar üç gruba ayrılıyor ve her grup kendi bağlamında farklı bir şeyi ölçüyor.
| Kaynak türü | Örnek | Ne ölçüyor | Dikkat edilecek |
|---|---|---|---|
| Anket | CNIL / IFOP 2022, BfDI / forsa 2025 | Beyan edilen davranış | Tıklama değil, kişinin kendi anlatımı |
| CMP benchmark | Didomi 2026, Commanders Act 2025 | Müşteri sitelerindeki gerçek tıklamalar | Tasarımlar müşterinin, sektör karması vendor’ın |
| Akademik saha deneyi | Utz 2019, Nouwens 2020, Jha 2024 | Kontrollü tasarım farkı | Çoğunlukla tek site ya da küçük örneklem |
Bölge ve Sektör Farkları
Didomi’nin 2025 verisinde consent rate Batı Avrupa’da %75.1, Güney Avrupa’da %82.5, Kuzey Avrupa’da %84.8, Britanya Adaları’nda %87.3 ve Doğu Avrupa’da %89.3. Fransa %71 ile Batı Avrupa ortalamasını aşağı çekiyor. No-choice rate bölgeye göre %21.7 ile %27.4 arasında değişiyor.4 Sektör kırılımında en yüksek consent rate medya ve yayıncılıkta %82.7, en düşük enerji ve kamu hizmetlerinde %69.6. Karar vermeden geçenlerin en yüksek olduğu sektör ise %35.1 ile teknoloji ve telekom.6
Commanders Act’in 2025 barometresi 1.301 banner’ı kapsıyor ve tabloyu cihaza göre ayırıyor:7
| Cihaz | Consent rate | Ret | No-choice | Opt-in rate |
|---|---|---|---|---|
| Masaüstü | %78.06 | %21.94 | %39.37 | %46.55 |
| Mobil | %80.54 | %19.46 | %32.41 | %55.03 |
Aynı raporda yiyecek ve içecek sektöründe masaüstü no-choice rate %72.13’e çıkıyor ve opt-in rate %18.91’e iniyor. Yani bu sektörde banner gösterilen masaüstü ziyaretçilerin yalnızca beşte biri rıza veriyor.
Anket tarafı daha düşük bir kabul gösteriyor. CNIL için IFOP’un yaptığı ankette Fransız katılımcıların çerezleri kabul ettiğini söyleme oranı Aralık 2019’da %76’dan Haziran 2022’de %59’a iniyor.8 Almanya’da BfDI’nin forsa’ya yaptırdığı ankette katılımcıların %60’ı, tek tıkla mümkün olduğunda çerezleri toptan reddettiğini söylüyor.9 Bu sayılar beyana dayandığı için CMP verisiyle doğrudan karşılaştırılamaz. Yine de bu anketler, CMP verisinde karar verenlerin %10-25’i reddederken reddetmenin kolaylaştığı bir tasarımda ret payının neden daha yüksek çıkabileceğine işaret ediyor.
Kendi Oranını Kıyaslamak
Kendi CMP panelindeki oranı bu benchmark’larla karşılaştırmadan önce şu sorulara bakmak gerekiyor:
- Panelin oranı neye göre hesaplanıyor? Yalnızca karar verenler hesaba katılıyorsa sayı Didomi ve Commanders Act’in consent rate’iyle karşılaştırılabilir.
- Tercihte bulunmayanlar belirleniyor mu? Nasıl? Çoğu panel bunu göstermiyor, bunun için banner kararlarını ayrı event’ler olarak kaydetmek gerekiyor. GA4 export’unda bu sayının neden çıkmadığını consent oranı ölçümü yazısında ayrıntılı ele aldım.
- Cihaz, ülke ve sektör verisi var mı? Masaüstü ile mobil arasındaki fark Commanders Act’in 2024 ve 2025 verisinde tek başına 8-9 puan opt-in farkı yaratıyor. Didomi verisinde bölgeler arasındaki fark yaklaşık 14 puan (%75.1-89.3), sektörler arasındaki fark yaklaşık 13 puan (%69.6-82.7). Aynı sektör farklı CMP’lerin verisinde ters yönde de çıkabiliyor: enerji sektörü Didomi’de en düşük consent rate’e sahipken (%69.6),6 Commanders Act’te ortalamanın üstünde kalıyor (masaüstünde %80.96, mobilde %85.76).7 Sektör ortalaması da kaba bir eşleştirme: yetişkin ürünleri satan bir mağaza ile kendi tasarımlarını satan bir sanatçının sitesi aynı e-ticaret kategorisinde yer alıyor, ama ziyaretçilerin tutumu farklı olabilir.
- Başarı kriterin ne? %90’ın üzerindeki bir consent rate’i başarı olarak okumadan önce reddet butonunun ilk ekranda ve kabul ile eşit görünüp görünmediğini kontrol et.
Oran düşükse ne kadar ölçüm kaybı oluştuğu ayrı bir soru. Google’ın GA4 için davranışsal modellemesi, en az 7 gün boyunca günde 1.000 reddedilmiş olay ve son 28 günün en az 7’sinde günde 1.000 izinli kullanıcı şartı arıyor.10 Küçük bir sitede oran ne olursa olsun modelleme devreye girmeyebiliyor. Kaybın kanallara nasıl dağıldığını consent’in ölçüm etkisi yazısında işledim.
Reddetmek Ek Adım Gerektirdiğinde Oran Değişiyor
Tasarım farklarının etkisini ölçen çalışmalar aynı yönü gösteriyor. Oranı en çok değiştiren şey reddetmenin kaç adım ve ne kadar dikkat gerektirdiği.
| Tasarım farkı | Ölçülen etki | Kaynak ve yöntem |
|---|---|---|
| Reddet ilk ekranda yok | Consent +22.0 puan (engelleyen), +23.1 puan (engellemeyen) | Nouwens 2020, saha deneyi, 40 katılımcı11 |
| Reddet ilk ekranda yok | Ret %17’den %4’e | Bielova 2024, 3.947 katılımcı, Fransa1 |
| Reddetmek birden fazla tık | Yaklaşık %90 kabul | Jha 2024, tek CMP’nin 14 aylık logu2 |
| Reddet buton yerine link | Yalnızca %10 tümünü reddetti | Berens 2022, 521 katılımcı, Almanya12 |
| Kutular önceden işaretli | Mobil ~%30, masaüstü ~%10 tümünü kabul; işaretsizde <%0.1 | Utz 2019, 80 bin+ ziyaretçi5 |
| ”Tümünü seç” varsayılan vurgulu | Consent ~20 puan artış | Machuletz ve Böhme 2020, 150 öğrenci13 |
| İlk ekranda ayrıntılı seçenekler (amaç, vendor) | Consent 8-20 puan düşüş | Nouwens 202011 |
Tabloda olmayan bir bulgu da var: iki deneyde yalnızca renk vurgusunun anlamlı bir etkisi çıkmadı. Bielova ve arkadaşlarının CNIL ile birlikte yürüttüğü deneyde kabul butonunu vurgulamak ret oranını anlamlı biçimde değiştirmedi (%18, p=0.566).1 Berens ve arkadaşları da eşit butonlarla birini vurgulamak arasında anlamlı fark bulmadı.12 Bunu şöyle okumak mümkün: renk ve boyut tek başına reddetmeyi pek etkilemiyor. Etkiyi reddetmek için gereken ek adım (friction) yaratıyor. Reddet butonunun ilk ekrandan kaldırılıp ayarlar ekranında sunulması ya da buton yerine bir link olarak verilmesi bu ek adımın örnekleri.
Bu yılın Ekim ayında, sınırlı sayıda e-ticaret sitesinin ana sayfasında yaptığım ve açık veri seti olarak yayımladığım taramada seçim sunan banner’ların neredeyse tamamında reddet seçeneği (“Yalnızca gerekli” gibi karşılıkları dahil) ilk ekranda yer alıyordu. Ancak bunların yaklaşık yarısında reddet bir buton değil, metin içindeki bir bağlantıydı. Kabul ile aynı boyutta, aynı biçimde (ikisi de dolu ya da ikisi de çerçeveli) ve aynı renkte sunulan reddet butonu ise yaklaşık beşte birinde vardı.
Etki ters yönde de çalışıyor. Reddi vurgulayan bir banner’da ret %34’e, takibin sonuçlarını anlatan bir metinde %47’ye çıkıyor.1 Aynı deneyde dikkat çekici bir taşınma etkisi de var: iki kez reddet butonsuz banner gören katılımcılar, sonraki nötr banner’da yalnızca %10 oranında reddediyor. Reddi vurgulayan banner görenlerde bu oran %30.1 Yani bir sitenin banner’ı, kullanıcının bir sonraki sitedeki kararını da etkileyebiliyor.
Gerçek trafikle yapılmış en uzun gözlem Jha ve arkadaşlarına ait. Bir CMP’nin binlerce sitesinden gelen 14 aylık logda reddet butonu eklendiğinde ret oranı %10 ve altından yaklaşık %20’ye çıkıyor. Banner arka planı bulanıklaştırılmış merkezi bir modale dönüştürülüp kapatma işareti ret sayıldığında ret %70’e ulaşıyor. Banner arka plan bulanıklaştırılmadan sayfa altına taşındığında ise %55’e iniyor; yazarlar bunu kullanıcıların banner’ı görmezden gelmesine bağlıyor.2 Çalışma randomize değil, önce-sonra karşılaştırması, bu yüzden yön olarak okunmalı.
Tercih Belirtmeden Gezinmek
Engellemeyen bir banner’da kullanıcıların önemli bir kısmı hiç karar vermiyor ve bu grup çoğu analizde görünmüyor.
- CMP verisi. Didomi’de gösterimlerin %21.7-27.4’ünde,4 Commanders Act’te masaüstünde %39.37’sinde, mobilde %32.41’inde karar verilmiyor.7
- Kontrollü deney. Habib ve arkadaşlarının 1.109 katılımcılı deneyinde engellemeyen banner’da katılımcıların %19.8’i, kötü uygulama varyantında %24.0’ı karar vermeden ürün kataloğuna geçti.14
- Konum. Utz’un deneyinde etkileşim sol alt köşedeki kutuda %37.1 ile en yüksek, sayfa üstündeki ince barda %2.9, alttaki barda %9.6.5
- Ekranda kapladığı alan. Aynı taramada seçim sunan çerez banner’ları mobilde ilk ekranın yaklaşık üçte birini, masaüstünde altıda birini kaplıyordu. Mobilde banner’ın ekranı daha fazla doldurması, mobilde sessiz kalanların daha az olmasının olası bir açıklaması. Bunu doğrudan ölçmedim; Commanders Act’in verisi ile benim incelediğim siteler de aynı değil.
Konum bulgusunu ayrıca belirtmek gerekiyor, çünkü bazı ikincil kaynaklar Utz’u “üstteki banner daha çok etkileşim alıyor” diye aktarıyor. Makalenin kendi ifadesi tersini söylüyor: “users are more likely to interact with a notice shown in the lower (left) part of the screen”.5
Engelleyen Banner Kararı mı Değiştiriyor, Dağılımı mı
Literatürde engelleyen banner için barrier, engellemeyen banner için banner ayrımı kullanılıyor.11 Habib ve arkadaşları aynı yapıyı fully-blocking arayüz olarak anıyor.14 Nouwens ve arkadaşlarının deneyinde engelleyen ve engellemeyen banner arasında kabul oranında fark çıkmıyor (F(1,279)=0.000, p=1). Fark yalnızca görmezden gelmede: engellemeyen banner 3.6 kat daha sık görmezden geliniyor.11 Habib ve arkadaşları da satır içi seçenekler sunan tam engelleyen bir arayüzü ve sonradan değiştirmek için kalıcı bir butonu öneriyor.14
Bu iki bulguyu birlikte şöyle yorumlamak yanlış olmayacaktır: engelleyen bir modal tercih belirtmeyenleri karar vermeye zorluyor ve opt-in rate’i artırıyor, zaten karar verenlerin kabul-ret dağılımını ise belirgin biçimde değiştirmiyor. Modal, elbette çerez duvarı ile aynı şey değil. Modal bir seçim istiyor, çerez duvarı (cookie wall) ise içeriğe erişimi kabule bağlıyor. EDPB kabule zorlama ile edinilen rızayı özgür iradeyle verilmiş saymıyor.15
Farklı banner tasarımlarının örneklerini görmek için Usercentrics, CookieYes ve Didomi’nin derlediği galerilere bakılabilir. Bu galerilerdeki örnekleri ve uyumluluk değerlendirmesini CMP sağlayıcılarının kendileri seçiyor.161718
Tercihlerin Sabit Kaldığı Durumlar
Tasarımın oynattığı alan sınırlı, çünkü kullanıcıların bir kısmı banner’ı görmeden kararını vermiş oluyor. Papenmeier, Halama ve Reichert’in 12 farklı web sitesi üzerinden yaptığı deneyde katılımcıların yaklaşık üçte ikisi buton vurgusundan bağımsız olarak ya hep kabul ediyor ya da hep reddediyor.19 Bu deneyde kabul ve ret aynı eforu gerektiriyordu. Yazarlar, reddetmenin daha zor olduğu durumlarda bu istikrarın sürüp sürmediğinin belli olmadığını ve butonların hep aynı tarafta durması nedeniyle oranın biraz yüksek çıkmış olabileceğini belirtiyor. Bielova’nın deneyinde kabul edenlerin yarısı bunu “alışkanlıktan” yaptığını söylüyor.1
Zaman içindeki eğilim kaynaktan kaynağa değişiyor:
| Kaynak | Dönem | Değişim |
|---|---|---|
| CNIL / IFOP (beyan) | 2019-2022 | Kabul ettiğini söyleyenler %76’dan %59’a8 |
| Commanders Act (CMP) | 2024-2025 | Masaüstü consent rate %81.37’den %78.06’ya, mobil %84.53’ten %80.54’e7 |
| Didomi (CMP) | Son dört yıl | ”remained broadly consistent over the past four years”4 |
Bu tablodan genel bir düşüş eğilimi çıkarmak pek mümkün değil. Ret oranının arttığı iki kaynak var, ancak Didomi kendi verisinde istikrar görüyor ve yıllık sayıları yayımlamıyor.
Hangi Tasarım Yaklaşımının Etkisi Ölçülmüş, Hangisi Sorunlu
Kanıt ve düzenleme çoğu noktada aynı tasarımlara işaret ediyor, ama her zaman değil.
| Tasarım | Ölçülen etki | Düzenleyici kurum tutumu |
|---|---|---|
| Reddet ilk ekranda yok | Consent +22-23 puan | EDPB: kabul butonunun bulunduğu ekranda reddet yoksa çoğu düzenleyici kurum bunu ihlal sayıyor20 |
| Önceden işaretli kutular | Mobilde ~%30 tümünü kabul, işaretsizde <%0.1 | Avrupa Birliği Adalet Divanı Planet49 kararında önceden işaretli kutuyu geçerli rıza saymıyor21 |
| Reddet sönük ya da okunaksız | Renk vurgusunun tek başına etkisi anlamlı çıkmadı | EDPB: vaka bazında, okunamayacak kadar düşük kontrast açıkça yanıltıcı olabilir20 |
| ”Kabul etmeden devam et” küçük link | Reddet link olarak sunulduğunda tümünü reddetme %10’da kaldı | EDPB: yeterli görsel desteği olmayan link sorunlu20 |
| Gezinmeye devam etmeyi rıza saymak | Ölçülmüyor, karar hiç alınmıyor | KVKK: “hukuka uygun bir kullanım şekli değildir”22 |
| Çerez duvarı ve “rıza ya da öde” | Pay-or-OK’de takip seçeneği %99’a yaklaşıyor | EDPB: büyük platformlarda yalnız ikili seçim çoğu durumda geçerli rıza sağlamaz; KVKK: çerez duvarı yerine adil alternatifler vaka bazında kabul edilebilir2322 |
Pay-or-OK verisi tasarım etkisinin uç noktasını gösteriyor. Müller-Tribbensee, Miller ve Skiera’nın bir yayıncının 517 günlük verisini incelediği çalışmada, gözlenen son günde (17. ay) seçim yapan tekil kullanıcıların %99.06’sı takip seçeneğini tercih ediyor.24 Bu oran kullanıcıların takibi istediğini değil, ödeme seçeneğinin pratikte bir seçenek olmadığını düşündürüyor.
Fransa’da CNIL bu tasarımları fiilen cezalandırıyor. 2025’teki 83 yaptırımın 21’i çerez ihlallerine ait. Kararlarda kullanıcının reddini ya da rızasını geri çekmesini dikkate almamak ayrı bir ihlal olarak geçiyor.25
KVKK Rehberi ve AB’deki Öneri
KVKK’nin Temmuz 2025’te güncellenen çerez rehberi eşit butonları açık bir yükümlülük olarak değil, iyi uygulama örneği olarak tanımlıyor: “eşit derecede (renk, büyüklük, punto açısından) “kabul et”, “reddet” ve “tercihler” butonlarının sunulması iyi uygulama örneği olabilecektir.”22 Aynı rehber çerez duvarı için daha net: rızanın hizmetin ön koşulu olarak dayatıldığı durumlarda “çerez duvarının ilgili kişinin özgür iradesini sakatlaması söz konusu olabilecek ve bu durumda alınan açık rıza, geçerli bir açık rıza olmayacaktır.”22
AB’de Kasım 2025’te önerilen Digital Omnibus paketi, tek tıkla reddetmeyi ve redden sonra en az 6 ay yeniden sormamayı kural haline getirmeyi öneriyor.26 Öneri henüz yasalaşmadı ve Konsey’in Ekim 2026 pozisyonunun bu maddeleri nasıl değiştirdiği yayımlanan ikincil kaynaklarda farklı aktarılıyor. Bu nedenle şimdilik bir yön göstergesi olarak okunmalı.
Türkiye’de 2027-2029 Orta Vadeli Program, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun GDPR ile uyumlaştırma sürecinin 2027’nin üçüncü çeyreğinde tamamlanmasını hedefliyor.27 Bu bir program hedefi; uyumlaştırmanın çerez rızasına ilişkin kuralları nasıl değiştireceği henüz belli değil.
Kendi Ölçümlerim
Kendi banner’ımın tasarımı yukarıdaki kanıtlarla uyumlu. Engellemeyen bir kutu sayfanın sol altında duruyor, “Kabul et” ve “Reddet” ilk ekranda görsel olarak birebir aynı, “Ayarlar” ise metin linki olarak sunuluyor. Reklam çerezi kullanmıyorum, banner yalnızca analitik ve davranış ölçümü için izin istiyor.
Banner olaylarını server-side tagging üzerinden BigQuery’ye 2026-10-15’ten bu yana yazıyorum. Gösterim oturum başına bir kez sayılıyor, sayıma yalnızca açılış sayfasında verilen kararlar giriyor.
| Metrik | Hesaplama | Oran |
|---|---|---|
| Consent rate | kabul / (kabul + ret) | %68.1 |
| Opt-in rate | kabul / gösterim | %10.1 |
| Karar vermeden ayrılan | kararsız gösterim / gösterim | %33.7 |
| Sonucu ölçülemeyen | sonucu gelmeyen gösterim / gösterim | %51.4 |
Aynı veriden üç farklı “consent oranı” çıkıyor: %68.1, %10.1 ve tercih belirtmeyenleri dahil edip ölçülemeyenleri dışarıda bırakan bir hesapla %20.8. CMP paneli bunlardan yalnızca birincisini gösterirdi.
Son satır, ölçümün kendi sınırını gösteriyor: gösterimlerin yarısında banner’ın sonucu sunucuya ulaşmadı, bu yüzden opt-in rate büyük olasılıkla gerçek değerden düşük. Elimdeki veri istatistiksel bir benchmark için sınırlı ve yanlı bir gözleme dayanıyor. Hesaplama yönteminin yarattığı farkı görmek için ise yeterli olduğunu düşünüyorum.
Türkiye İçin Veri Boşluğu
Türkiye için yayımlanmış bir consent oranı bulamadım. Bulabildiğim kadarıyla Türkiye’de hizmet veren CMP’ler ülkeye özel oran yayımlamıyor ve KVKK’nin bu konuda yayımladığı bir sektör anketi de yok. Bulabildiğim tek ampirik çalışma Mayıs 2022’de en çok ziyaret edilen 50 haber sitesini tarıyor: sitelerin tamamı açık rıza almadan zorunlu olmayan çerez yerleştiriyor, üçte biri hiç çerez bildirimi göstermiyor ve bildirim gösterenlerin yarısı siteyi ziyaret etmeyi rıza sayıyor.28 Bu, KVKK rehberinin hukuka uygun saymadığı uygulamanın kendisi.
Serinin sonraki iki yazısı bu boşluğun bir kısmını kapatmayı hedefliyor. İkinci yazı Türkiye’deki e-ticaret sitelerinin çerez banner’larını ekran görüntüleri ve sayfa kodu üzerinden inceleyecek: banner’ın konumu, reddet seçeneğinin nasıl sunulduğu, renkler ve metinler.
Üçüncü yazı ziyaretçinin banner’da yaptığı seçimin sitenin veri akışına yansıyıp yansımadığına, yani reddettikten sonra takibin sürüp sürmediğine bakacak.
Ekim ayında taranan e-ticaret ana sayfalarının banner konumu, reddet sunumu, renk ve metin ölçümleri, CC BY 4.0 lisansıyla.
Veri Setine GitFootnotes
- Bielova, Litvine, Nguyen, Chammat, Toubiana, Hary: The Effect of Design Patterns on (Present and Future) Cookie Consent Decisions, USENIX Security 2024. Ret oranı “from 17% on a neutral banner to 4%”. Çalışmadaki oranlar reddetme ve ayarları özelleştirmeyi birlikte sayıyor (“refusal/personalization rate”). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6
- Jha, Trevisan, Mellia, Fernandez, Irarrazaval: Privacy Policies and Consent Management Platforms: Growth and Users’ Interactions over Time, arXiv 2024 (preprint). “over 60% of users do not consent when offered a simple ‘one-click reject-all’”. ↩ ↩2 ↩3
- Didomi: CMP Consent Banner Performance Metric Glossary (2026-02-24). Consent rate: “percentage of opt-ins among all recorded choices (opt-ins + opt-outs)”; no-choice rate: “how often the banner was shown without any interaction recorded”. ↩
- Didomi: Average consent rate in Europe, 2026 data privacy benchmark (2026-03-19, 2025 verisi). “Western Europe records the lowest consent rate at 75.1%, heavily influenced by France, which sits at 71%.” ↩ ↩2 ↩3 ↩4
- Utz, Degeling, Fahl, Schaub, Holz: (Un)informed Consent: Studying GDPR Consent Notices in the Field, ACM CCS 2019. §4.2.1: “the notices shown at the bottom-left position received the most interactions, 37.1 % of visitors interacted with them”; Tablo 2. ↩ ↩2 ↩3 ↩4
- Didomi: Consent rate by industry in Europe 2026 (2026-05-25). ↩ ↩2
- Commanders Act: Privacy Barometer 2025. “1301 banners deployed on sites around the world between 1 and 31 May 2025”. 2024 karşılaştırması: Privacy Barometer 2024 (2.115 banner, Mart 2024). ↩ ↩2 ↩3 ↩4
- CNIL / IFOP: Les Français et la réglementation en matière de cookies, vague 5 (Haziran 2022, n=1.008). ↩ ↩2
- BfDI: Pressemitteilung 16/2025, Cookie-Einwilligung (2025-11-04). “60 Prozent lehnen Cookies pauschal ab, wenn dies mit nur einem Klick möglich ist.” ↩
- Google Analytics Help: Behavioral modeling for consent mode. ↩
- Nouwens, Liccardi, Veale, Karger, Kagal: Dark Patterns after the GDPR, CHI 2020. “the banner notification was ignored 3.6 times more often than the barrier”. ↩ ↩2 ↩3 ↩4
- Berens, Dietmann, Krisam, Kulyk, Volkamer: Cookie Disclaimers: Impact of Design and Users’ Attitude, ARES 2022. ↩ ↩2
- Machuletz, Böhme: Multiple Purposes, Multiple Problems, PoPETs 2020(2). ↩
- Habib, Li, Young, Cranor: “Okay, whatever”: An Evaluation of Cookie Consent Interfaces, CHI 2022. §4.4.2. ↩ ↩2 ↩3
- EDPB: Guidelines 05/2020 on consent under Regulation 2016/679 (2020-05-04), §39: “access to services and functionalities must not be made conditional on the consent of a user to the storing of information … (so called cookie walls)”. ↩
- Usercentrics: 8 Top Cookie Banner Examples: Create a Compliant Banner (2025-04-11) ↩
- CookieYes: 10 GDPR Cookie Consent Examples That Boost Compliance (2026-03-03) ↩
- Didomi: 10 examples of GDPR-compliant cookie banners (2020-05-25) ↩
- Papenmeier, Halama, Reichert: Accepting cookies: Nudging, deceptive patterns and personal preference, Computers in Human Behavior 168 (2025). “about two-thirds of our participants showed a stable cookie acceptance behavior of either always accepting cookies or always rejecting cookies”. ↩
- EDPB: Report of the work undertaken by the Cookie Banner Taskforce (2023-01-17). ↩ ↩2 ↩3
- Court of Justice of the European Union: Planet49, C-673/17 (Büyük Daire, 2019-10-01). “the consent referred to in those provisions is not validly constituted if … access to information already stored in a website user’s terminal equipment is permitted by way of a pre-checked checkbox which the user must deselect to refuse his or her consent.” ↩
- KVKK: Çerez Uygulamaları Hakkında Rehber (Yayın No 69, Temmuz 2025). ↩ ↩2 ↩3 ↩4
- EDPB: Opinion 08/2024 on Valid Consent in the Context of Consent or Pay Models Implemented by Large Online Platforms (2024-04-17). ↩
- Müller-Tribbensee, Miller, Skiera: Paying for Privacy: Pay-or-Tracking Walls, arXiv 2024 (working paper). ↩
- CNIL: Sanctions and corrective measures, CNIL’s actions in 2025 (2026-02-09). ↩
- European Commission: COM(2025) 837 final, Digital Omnibus (2025-11-19, öneri). Önerilen Art. 88a(4): ret “with a single-click button or equivalent means”, yeni talep “for a period of at least six months” yapılmaz. ↩
- Orta Vadeli Program (2027-2029), Cumhurbaşkanı Kararı 11752, Resmî Gazete, 06.09.2026, sayı 33362 (mükerrer). Tedbir: “6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK)‘nun Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile uyumlaştırma süreci tamamlanacaktır.” Takvim: 2027, 3. çeyrek. ↩
- Uluk: Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences, sayı 64 (2023). ↩
- 01 Consent rate yalnızca karar verenleri, opt-in rate ise banner'ı gören herkesi hesaba katıyor. Buradaki benchmark'larda consent rate yaklaşık 20-30 yüzde puanı daha yüksek çıkıyor; aradaki farkı banner'a hiç dokunmayanlar oluşturuyor. Bir benchmark'la kıyaslamadan önce hangi metriğin kullanıldığına bakmak gerekiyor.
- 02 Reddet butonu banner'ın ilk ekranından kaldırılıp ayarlar altında sunulduğunda consent 22-23 puan artıyor (Nouwens 2020); bir CNIL deneyinde ret oranı %17'den %4'e düşüyor (Bielova 2024). Butonu yalnızca renkle vurgulamanın etkisi ise iki deneyde anlamlı çıkmadı.
- 03 Karar vermeyi zorunlu kılmayan banner'larda gösterimlerin %22-40'ında ziyaretçi banner'a hiç dokunmuyor. Commanders Act verisinde bu oran masaüstünde mobilden daha yüksek.
- 04 Katılımcıların yaklaşık üçte ikisi buton vurgusundan bağımsız olarak hep kabul ediyor ya da hep reddediyor; tasarım, kararını siteden siteye değiştiren kalan grupta etkili oluyor.
- 05 KVKK'nin Temmuz 2025 tarihli çerez rehberi eşit 'kabul et', 'reddet' ve 'tercihler' butonlarını iyi uygulama olarak tanımlıyor, çerez bilgilendirmesi gösterildikten sonra siteyi kullanmaya devam etmeyi ise hukuka uygun rıza saymıyor.
+ Normal bir consent oranı kaç olmalı?
Herkes için geçerli tek bir değer yok, çünkü oran kimin hesaba katıldığına göre değişiyor. Karar verenler içinde hesaplanan consent rate Avrupa CMP verisinde %75-89 arasında, gösterilen banner'a göre hesaplanan opt-in rate ise %56-68 arasında. Bu aralığın bir bölümünü bölge ve sektör farkı oluşturuyor, bu yüzden kıyaslamayı aynı bölge, sektör ve cihaz için yapmak gerekiyor. Reddet butonunun ilk ekranda kabul ile eşit sunulduğu bir banner'da karar verenlerin üçte biri ile yarısından fazlası arasında bir payın reddetmesi araştırmalarla uyumlu. %90'ın üzerindeki bir consent rate çoğunlukla reddetmenin zorlaştırıldığını gösteriyor.
+ CMP panelindeki consent oranı neden araştırmalardaki orandan yüksek?
Çoğu CMP consent rate'i yalnızca karar verenler üzerinden hesaplıyor, banner'ı görüp dokunmayanlar hesaba katılmıyor. Araştırmaların bir kısmı ise tüm ziyaretçileri ya da tüm gösterimleri hesaba katıyor. Bunun yanında CMP benchmark'ları kendi müşterilerinin tasarımlarını yansıtıyor ve reddet butonu her sitede kabul ile eşit sunulmayabiliyor.
+ Banner'ı engelleyen bir modal yapmak oranı değiştirir mi?
Karar verme oranını değiştirdiğine dair kanıt var, kabul oranını değiştirdiğine dair yok. Nouwens ve arkadaşlarının deneyinde engelleyen ve engellemeyen banner arasında kabul oranı farkı çıkmadı, ama engellemeyen banner 3.6 kat daha sık görmezden gelindi. Yani modal sessiz kalanları karar vermeye zorluyor, karar verenlerin dağılımını ise belirgin biçimde değiştirmiyor.
+ Kabul butonunu renkli, reddet butonunu sönük yapmak bir sorun mu?
Duruma göre değerlendiriliyor. EDPB Cookie Banner Taskforce raporu renk ve kontrastı vaka bazında ele alıyor, ancak metni okunamayacak kadar düşük kontrastlı bir reddet seçeneğinin açıkça yanıltıcı olabileceğini belirtiyor. Kanıt tarafında ise yalnızca renk vurgusunun etkisi iki deneyde anlamlı çıkmadı; belirgin etki, reddetmek için ek bir tık ya da ayrı bir ayarlar ekranı gerektiğinde görülüyor.
+ Türkiye için consent oranı verisi var mı?
Yayımlanmış bir veri bulamadım. Türkiye'de çalışan CMP'ler sanırım ülkeye özel consent oranı yayımlamıyor, KVKK'nin yayımladığı bir sektör anketine de rastlamadım. Bulabildiğim tek ampirik çalışma 2022'de en çok ziyaret edilen 50 haber sitesine ait bir tarama ve oran değil uygulama durumunu ölçmüş.