No-code & Low-code Nedir?

Sıklıkla tekrarlanması, belirli zaman aralıklarında kontrol edilmesi ve/veya aktarılabilmesi gereken çalışmaların otomasyon araçları aracılığı ile ele alınması hem olası hataların hem de gereksiz kaynak tüketiminin önüne geçilmesi sağlar.

Sonraki

Bubble.io Nedir?
· no-code
AA

Dijital ürün fikirleri ve geliştirme süreçlerinde kaynakların efektif kullanımı, geriye dönük iyileştirmelerin yapılması, yeni özelliklerin eklenmesi, takıma eklenen yeni takım arkadaşlarının sürece hızlı bir şekilde adapte olabilmesi gibi pek çok konu başlığının özenle yürütülmesi gerekmekte. Bu gibi durumlarda küçük ekipler ve çok kompleks olmayan projeler için önerdiğim bir çözüm yöntemi mevcut; low-code ve no-code çözümler.

Son 1 yıldır, özellikle Zapier ve Typeform bağlamında pek çok pazarlama otomasyonu sürecine tanıklık ettim. Kullanıcılardan formlar aracılığı ile veriler toplanmasından servisler arasında verinin dağıtımına küçük - büyük pek çok marka tarafından tercih edilen bu ilişkilendirme biçimleri hem olası kullanıcı kaynaklı hataları minimize ederken hem de sürekli bir veri akışını oldukça düşük maliyetle ve neredeyse sürekli bir şekilde gerçekleştirebilme imkanı da sunmakta1 2.

Bu konuya dair daha önce yayınladığım Pazarlama Otomasyonu ve İzleme İşlemleri başlıklı yazıya bir pazarlama otomasyonu örneği olarak göz atabilirsiniz. Diğer yandan, eğer otomasyon süreçlerine aşina değilseniz otomasyon araçları ve benzeri diğer çözümler için Verimlilik & Üretkenlik, Pipedream Nedir? Nasıl Kullanılır? ve IFTTT, Zapier, Power Automate ve Tonkean ile ilk adımı atabilirsiniz.

Şimdi, gelelim asıl konumuza.

Outsystems
Outsystems

No-code ve Low-code Nedir

No-code (kodsuz), en yalın şekilde ifade etmek gerekirse, bir görsel yazılım geliştirme metodudur. Low-code sistemlerde ise ise gerek duyulması durumunda sürece kod yazarak katkı sağlanabilmesini mümkün kılar3.

No-code platformlarda (NCDP) genelde önceden hazırlanmış şablonlar tercih edilirken low-code sistemlerde özelleştirmeler için kod yazılabilmekte. İki terim arasındaki bu temel farklılıklara rağmen sıklıkla birbirinin yerine kullanılabilmekteler. Ancak, bu durum her iki metodun da hızlı yazılım geliştirme metodunun alt kolları olduğu gerçeğini değiştirmiyor4.

Gartner, 2021 yılında paylaştığı araştırma raporunda 2024 yılına kadar uygulama geliştirmenin %65'inin low-code platformlar aracılığı ile ele alınacağını tahmin ediyor5.

Webflow
Webflow

Yani, bir yazılım geliştirmek için satır satır kod yazmak yerine bir GUI aracılığı ile sunulan, özelleştirilmiş işlem yeteneklerine sahip çeşitli (matematiksel ve mantıksal işlemler, görsel elemanlar, sıralı işlemler, vb.) araçlar kullanılır. Çoğu zaman sürükle bırak yöntemi ile ilişkilendirilebilen bu araçlar sayesinde çok kompleks olmayan işlemler bir akış çerçevesinde ele alınabilir. Örneğin, bu tür araçlarla teknoloji okur yazarlığı olan bir kişi neredeyse hiç kod yazma ihtiyacı duymadan kolay ve hızlı bir şekilde işletmeler için iş akışları6 tasarlayabilir, bir blog ya da e-ticaret sitesi7, sosyal medya platformu, mobil oyun, chat ya da bir CRM uygulaması hazırlayabilir veya var olan projeye müdahale edebilir8.

Pek çok projenin insan gücü, yetersiz kaynak veya öğrenme eşiği gibi nedenlerle ağır aksak geliştirildiği ya da artıl durumda bırakıldığı düşünülürse no-code ve low-code çözümler ile projelerin hayata geçirilmesi, bakım ve yeni özelliklerin geliştirilmesi çok daha etkin bir şekilde ele alınabilir. Elbette sistemin ne kadar kompleks olacağı ve hangi özelliklerin ne şekilde ele alınacağı önceden planlanmalı, çok kompleks işlemler, güvenlik, yüksek hız ve performans gibi gereksinimleri yine özel olarak kodlanarak sürece dahil edilmelidir9 10 11 12.

Görsel Geliştirme

Görsel geliştirme, bir geliştiricinin kompleks olmayan gereksinimler için kod yazmaya odaklanması yerine GUI aracılığı ile sürükle-bırak ile gereksinimleri karşılayabilmesi olarak ifade edilebilir. Özellikle WordPress kullanıcılarının aşina oldukları tema düzenleme ve geliştirme çözümü olan builder'lar (RAD çözümleri de bu noktada değerlendirilebilir13 14 15) veya sayfa tasarlamaya yarayan visual composer'lar örnek olarak değerlendirilebilir. Daha kapsamlı çözümlerde (VPL gibi16) kullanılan elemanlar kontroller gerçekleştirebilir, tetikleyicilerle ilişkilendirilebilir ve veri alışverişi gerçekleştirebilir.

Buuble
Buuble.io

Bazı Önemli No-code Geliştirme Platformları

Aşağıdaki listede yer alan bir ya da birkaç platformu duymuş ve hatta kullanmış olmanız oldukça muhtemel. Şimdilerde oldukça popüler bir çözüm yöntemi olan bu sistemlerin izlerini 1980'lerin başına değin izleyebilmek mümkün4.

Bubble Airtable IFTTT
Shopify Webflow WordPress
Zapier Tableau MailChimp
HubSpot Typeform Knime
Alteryx Rapidminer AppSheet (Google)
Voiceflow

Elbette bu listenin kapsamını daha da geliştirebilir ve pek çok çözümü dahil edebiliriz2 17 18. Ancak, şimdilik konuyu daha dar bir bağlamda tutmakta fayda var. Bazı öne çıkan örnek servisler & platformlar için öneriler başlığına bakabilirsiniz.

Avantajları ve Dezavantajları

No-code ve low-code platformları yazılım geliştirme sürecini tamamen değiştiren yeni bir konsept olarak ele almak veya bu şekilde ifade etmek doğru değil. Ancak, var olan geliştirme sürecinde rol verilmesi faydalı olacak bir enstrüman olarak değerlendirmek oldukça mümkün19 20 21.

Avantajları

Bir NCDP kullanımına yönelik olarak şu faydalardan bahsedilebilir:

Erişim
No-code ve low-code platformların çeşitlenmesi ve sundukları özelliklerin gelişmesi ile birlikte potansiyel uygulama yaratıcılarının sayısı kodlama becerisine sahip kişilerle sınırlı kalmayıp internet erişimi ve işlevsel iş zekasına sahip herkese doğru genişliyor.
Çeviklik
Formlar, iş akışları ve veri görüntüleme gibi ortak ihtiyaçlar için bir dereceye kadar şablonlar ve kılavuzlarla birlikte yönetilebilir kullanıcı arayüzleri ile ele alınabilmekte. Bu sayede ek görevler ve bürokratik süreçler yerine içerik oluşturucuların uygulama oluşturma sürecinin bölümlerini hızlandırabilmesi de mümkün hale gelmektedir.
Zenginlik & Çeşitlilik
Kullanım alanları ve olanaklarının artması ve bununla birlikte kullanım yaygınlığı kazanılması ile birlikte kullanıcıların belirli iş ihtiyaçlarını karşılayan uygulamalar tasarlamasına, geliştirmesine ve dağıtmasına olanak tanıyan yeni özellikler ve entegrasyonlar ortaya çıkmaktadır.

Dezavantajları

Elbette no-code ve low-code sistemleri sihirli bir çözüm olarak düşünmek doğru olmayacaktır. Bazı önemli hususların da göz önünde bulundurulmasında fayda var.

Kompleks Yapılar
No-code ve low-code sistemler genelde sıklıkla karşılaşılan problemler odak noktası alınarak geliştirilmekteler. Kimi zaman basit bir işlemi yapmak için birden fazla sistem arasında ilişki kurmak gerekebilir. Bazı durumlarda bu ilişkiler bütünü de istenen çözümü sağlamayabilir. Bu gibi durumlarda servis düzeyinde de olsa geliştirme yapmak gerekebilmektedir.
Öğrenme Eşiği
Kimi uygulamaları öğrenmek çok kısa zaman alsa da kimileri için süreç daha çetrefilli bir hal alabilmektedir. Bu nedenle, platformların tercihinde topluluk, eğitim içerikleri, tartışma grupları gibi kaynakçalara da göz atmak faydalı olacaktır. Bazı platformlar ayrıca kendi ekosistemleri içerisinde geliştirmeler ve geliştirici desteği de sunabilmekteler.
Güvenlik
No-code ve low-code çözümler, sahne arkasında neler olup bittiğinin görülmesine izin vermez. Çoğu platform bir firma çatısı altında kapalı olarak geliştirilir.
Platform Bağımlılığı
Platform bağlılığı neticesinde devamlılık & sürdürülebilirlik endişesi ortaya çıkabilmektedir. fiyat politikasındaki değişiklikler, güvenlik veya sistem problemleri bütüncül bir sorun haline gelebilmektedir.
Gizlilik
Veriler ilgili platform bünyesinde tutulur. Bu bilgiler dışa kapalı ve belirli güvenlik standartları çerçevesinde korunurlar. Ek olarak, veriler kullanıcılar tarafından görünmez ve platform içerisinde yönetilirler. Ancak, yine de riskli bilgilerin kullanıcı hatası sebebiyle platform dışına çıkması ve servisler arasında dağıtılması mümkün hale gelebilmektedir. Bu nedenle güvenlik ayarlarının sınırlandırılması, plansız değişikliklerin önlenmesi, test süreçlerinin etkin yürütülmesi, erişim kontrollerinin sıklıkla gözden geçirilmesi, riskli özel bilgilerin şifrelenerek güvenli API endpoint'ler aracılığı ile iletilmesi faydalı olacaktır.

Öneriler

Geçtiğimiz günlerde Bubble uygulaması ile ilgilenmeye ve kendi kullanımım için daha önce oluşturduğum uygulamaları bu platform üzerinden yeniden ele almaya başladım22 23. Bu konuda notlarımı ayrıca paylaşacağım. Diğer yandan, form işlemleri için de Typeform'un yanı sıra Tally uygulaması ile de oldukça vakit geçirmekteyim. Bir form örneği olarak Web Analitiği - E-Ticaret İşlemleri formunu inceleyebilirsiniz. Bu süreç ile birlikte veri analitiği ve görselleştirme süreçlerinde sıklıkla tekrarlanan işlemleri mini uygulamalar haline getirip Ürünler bölümünde yer vereceğim. Elbette bu süreç ile ilgili ayrıca bilgiler paylaşmaya özen göstereceğim.

Diğer yandan, aşağıda tablo olarak inceleyebileceğiniz bazı örneklere ve faydalı olabileceğini düşündüğüm kaynaklara yer verdim.

Adı Neler yapılabilir?
Adalo Mobil uygulama
Altogic Backend
Appgyver Masaüstü, mobil, TV, Tablet vb. cihazlar için uygulamalar
Appmaster IoT, mobil ve desktop uygulaması, otomasyonlar, bot ve robotlar, veri tabanı, web uygulaması, backend vb.
Automate Otomasyonlar
Backendless Web ve mobil cihazlar için uygulamalar
Bravostudio Mobil uygulama
Bubble Web sitesi, web uygulaması, portal, otomasyonlar vb.
Coda Tablolar ve uygulamalar ilişkilendirilerek web uygulamaları
Draftbit Mobil uygulama
Getgrist CRM, iş akışı şeması, dashboard
Ghost Blog
Glide Google Sheets, Excel veya Airtable temel alınarak web ve mobil uygulaması, web sitesi
Integrately Otomasyonlar
Make Eski adıyla Integromat. İş akışlarından uygulama ve otomasyonlar
Makerpad Web sitesi, web uygulaması, portal, otomasyonlar vb.
NoCodeAPI Otomasyonlar
Obviously Tahminleme
Parabola Otomasyonlar
Quabbly Otomasyonlar
Softr Airtable yapısı temel alınarak web sitesi, web uygulaması, portal vb.
Spreadsimple Google Sheets temel alınarak web sitesi
Teachable Machine Web sitesi ve uygulamalar için görsel, ses ve hareket temelli makine öğrenimi modelleri
Thunkable Mobil uygulama
Xano Backend

Türkiye’den çıkan örnekler; JotForm, UserGuiding ve Code2

Yukarıdaki örnek platformların çoğu kendi eğitim ve toplulukları üzerinden pek çok içerik paylaşmakta. Ancak, bu içeriklerin yanı sıra takip edilebilecek farklı eğitim kaynakları da mevcut.

Nocodify NuCode NoCode.Tech
Nocode.Video NocodeBoss 100daysofnocode

Yukarıdaki eğitim kaynaklarının yanı sıra Product Hunt'ta da listelenen Become a Nocoder de başlangıç için oldukça faydalı olacaktır24. Ayrıca Indie Hackers ve WeAreNoCode da takip listesine eklenebilir.

İş olanakları için ise aşağıdaki platformlara göz atılabilir:

Nocodey Upwork

Sonuç olarak, no-code ve low-code uygulamaların ve bu uygulamaların geliştirileceği platformların ilerleyen zaman içerisinde bir fark yaratacağı aşikar. Güncel durumda yetenekler platformlar ve/veya platformlar içi yetenekler bağlamında bazı sınırlara sahip olsa da gelişen ve ucuzlayan teknolojiler ile birlikte bu farklılıkların daha da azalacağı söylenebilir.


  1. Clive Thompson. (2020). The New Startup: No Code, No Problem 
  2. Ryan Hoover. (2019). The Rise of “No Code” 
  3. No-code development platform. Wikipedia 
  4. A history of the no-code movement: from 1982 to today 
  5. Gartner® Magic Quadrant™ for Enterprise Low-Code Application Platforms, 2021, Gartner Forecasts Worldwide Low-Code Development Technologies Market to Grow 23% in 2021 
  6. Business process management. Wikipedia 
  7. What is no-code development? Webflow 
  8. Devran Eroglu. 2020. No Code ve Low Code Geliştirme Nedir? 
  9. Can Doğan Olgun. No Code / Low Code Uygulama Geliştirme Kavramları 
  10. What is no-code? 
  11. Rosaria Silipo. (2021). Low Code Data Science is the Future 
  12. Assaf Araki, Ben Lorica. Low-Code and No-Code are already impacting software development and analytics, we describe what else is needed. 
  13. Rapid application development 
  14. How Low-Code and No-Code Solutions Compare to RAD 
  15. Low Code or RAD? The best technology for your software 
  16. Visual programming language. Wikipedia 
  17. Popupsmart.com - No-Code Tools on PH 
  18. Serra Alban. (2022). 29 No-Code Tools You NEED to Try in 2022 
  19. Laura Bosco. The truth about no-code: big benefits, enormous opportunity, limited capabilities 
  20. Slava Todavchich. (2018). Four major disadvantages of no code that you must know 
  21. Shannon England. (2020). What is no code? The pros and cons of no code for software development. 
  22. Bu bubble çekirdek gibi bir şey. @ceaksan (6 May 2022), Bubble ile geçen 1 haftalık süreç ve edinilen deneyimi temel alarak söyleyebilirim ki,
    • üretim sürecini oldukça etkin (belirli sınırlar dahilinde) hale getiriyor,
    • müthiş bir potansiyeli var,
    • pek çok iş disiplinini etkileyebilecek fonksiyonlara sahip. @ceaksan (15 May 2022)
  23. Mixture ve API Entegrasyonu, XML2WOO (WOO XML Entegrasyonu) 
  24. Analyzify'i No-Code'a taşıdık ve gelecek ürünlerimizin de ciddi bir kısmını No-Code & Low-Code ile yapacağız. No-Code ile neler yapılabildiğini gördükçe şaşırmaya devam ediyorum. No-Code öğrenmek isteyen, dijitale nereden giriş yapacağını bilmeyenler için bir hediyem var@ErmanKuplu